OTOİMMÜN HASTALIKLAR

OTOİMMÜN HASTALIKLAR

TANIMLAMA

Bağışıklık sistemi tarafından üretilen, virüs, bakteri, kimyasal gibi yabancı unsurlara karşı savunma ve gerektiğinde savaş veren savunma antikorlarının (T-Lenfositler), vücudun değişik hücrelerine, dokularına ve organlarına (bunları oluşturan çeşitli parçacıklara) saldırarak yok etmesine dayanan hastalıklardır. Vücudun kendi hücrelerine saldıran bu antikorlara “OTOANTİKOR” adı verilir.

OLUŞUMU

Peygamber Efendimizin bir duasını hatırlamakta yarar var: “Yarabbi, beni ihtiyarlık hastalıklarından muhafaza eyle!”

İhtiyarlıkta neler olur ki hastalanırız? Öncelikle hücrelerde bulunan ve bebeklikten itibaren büyümeye devam eden DNA kromozom sarmallarının büyümesi durur ve uçlardan hasar görmeye başlar. 

Her hücre bünyesinde DNA kromozom sarmalı ve RNA dizini bulunur. Bebeklikten itibaren bu sarmal ve dizinler gelişimini sürdürür, anatomik işleyişle ilgili bilgileri edinir ve depolar. Bu kromozomlarda nesilden nesile aktarılan bilgiler de bulunur. Hücrelerin sağlıklı biçimde faaliyet göstermesi, gerekli enzimlerin oluşması, protein sentezinin yapılabilmesi, hücrelerin sağlıklı biçimde bölünebilmesi ve çoğalması, bu suretle yenilenmesi, DNA ve RNA’nın sağlıklı olmasına bağlıdır. Üstelik merkezi yönetici olan beynin çeşitli sistemleri ve organları yönetmesi ve yönlendirmesi de bu bilgilerle gerçekleşir.

Zamanımızda DNA kromozom sarmallarının hasar görmeye başlaması için ihtiyarlamaya gerek kalmamıştır. Çünkü hayatımıza giren her yeni teknoloji vücudumuzda tahribata yol açmakta, adeta hastalık üretmektedir. Bilgisayar, televizyon, buzdolabı, çamaşır ve bulaşık makinesi, kablosuz internet, cep telefonları, tasarruflu denilen beyaz ampuller, fabrikasyon hazır yiyecekler, asitli içecekler, ketçap ve mayonez, genetiği değiştirilmiş veya hormonlu meyveler ve sebzeler, deterjanlar, nano teknolojik ürünler, sağlığımızı bozmak için emre amade faaliyet göstermektedir. Yine temizlik maddelerinden ve amalgam diş dolgularından bedenimize giren kurşun, kadmiyum, arsenik, cıva gibi ağır metaller, ihtiyarlarken oluşacak etkileri daha gencecik yaşta oluştururlar.

Bu durum çoğu zaman bağışıklık sisteminin tersine çalışmasına (otoimmünite), hücre bölünmesinde ve faaliyetinde anormalliklerin oluşmasına, organların ve sistemlerin fonksiyonlarının zayıflamasına veya fonksiyonlarını yitirmesine sebep olur.

Tıbbın, tedavisinde çaresiz kaldığı en önemli hastalık grubu, genetik sistemin sonradan hasar görmesine dayananlardır.

Genetik hasara dayalı hastalıklar temel olarak üç şekilde ortaya çıkmaktadır: 

İlkinde doğrudan doğruya hücresel yapı bozulmakta ve anormal hücreler oluşmaktadır. Kanser hastalığının çoğunluğu ile tümörler, bozuk sperm, işlevsiz insülin gibi hastalıklar bunlardandır. Çoğu zaman aşırı hormon salgılanması da hormonu salgılayan organdaki bozuk işlevli hücre topluluklarından kaynaklanmaktadır.

İkinci olarak hücrelerin fonksiyonlarında bozulmalar meydana gelmektedir. İnsülin direncine bağlı tip 2 diyabet, hiperhidroz gibi hastalıklar bunlardandır.

Üçüncü etkisi ise hücrelerden beyne yanlış bilgi gitmesi, bu hatalı bilgiye dayalı olarak da beynin bağışıklık sistemine hatalı emirler vermesidir. Otoimmün denilen hastalıklar bu suretle ortaya çıkmaktadır. Örneğin beyne tiroid bezinin bedene zararlı olduğuna ilişkin bilgi gitmekte, beyin de bağışıklık sistemine anti-tiroglobulin ve anti TPO antikoru üreterek tiroid bezinin yok edilmesini emretmektedir. Bunun sonucunda Haşimato Tiroiditi veya Zehirli Guatr (Graves) adı verilen hastalıklar oluşmaktadır. Multipl Skleroz, Polinöropati, pankreasın insülin üretememesine bağlı şeker hastalığı, Behçet, Romatoid Artrit, Aplastik Anemi, Çölyak, GBS (Guillain Barre Sendromu), Lupus, Skleroderma, Sjögren Sendromu, Goodpasture Sendromu, Crohn, Ülseratif Kolit, Addison, Sklerozan Kolanjit gibi hastalıklar bu gruptadır. Ancak belirtmeliyim ki otoimmün saldırı bunların dışında da birçok organa veya hücre gruplarına yönelebilir.

Modern tıpta tedavi, bağışıklık sisteminin baskılanmasına ve hastalığın ilerlemesinin yavaşlatılmasına ve sebep olduklarının iyileştirilmesine yöneliktir. Yani hastalığın sebebini ortadan kaldırmak modern tıpta mümkün değildir. Kök hücre veya kemik iliği nakilleri de çoğunlukla yararlı olamamaktır.

Genetik sistem hasarına dayalı hastalıklarda bağışıklık sisteminin güçlendirilmesine yönelik bitkisel tedaviler ise hastalığın daha hızlı ilerlemesine sebep olur. Çünkü otoantikorlar da bağışıklık sisteminin bir ürünüdür.

Taşlarla tedavide ise öncelik genetik hasarın onarımına, bağışıklık sistemi yeniden kurularak otoimmün durumun ortadan kaldırılmasına, aynı anda otoantikorların organ veya hücre gruplarında oluşturduğu hasar veya bozukluğun ıslahına ve normal haline döndürülmesine yöneliktir. Örneğin miyelin kılıfı hasarına dayalı hastalıklarda otoantikor üretimi durmakta, miyelin kılıfındaki hasar onarılmakta, dokular ve kaslar yeniden oluşmaktadır. Kanser hastalığında ise anormal hücre üretimi sonlanmakta, kanserli hücrelerin oluşturduğu lezyonlar ve tümörler eriyip yok olmaktadır.

Otoimmün hastalıklarda taşlarla tedavinin, sistemin normale dönmesi ve hastalığın nüksetmemesi için hiç olmazsa 2-3 yıl sabırla uygulanması gerekmektedir. Ayrıca ağır vakalarda taşların yorulabileceği dikkate alınarak 6-7 ay sonra değiştirilmesi yararlı olacaktır.

Çekirdekli bir insan hücresinde, yaklaşık olarak 10.000 civarında makromolekül vardır. Teorik olarak bu moleküllerin her birine karşı otoimmün cevap gelişmesi mümkündür. Şu ana kadar, bu moleküllerden, özellikle hücre bölünmesi ve çoğalmasında rol oynayan 30 kadarına karşı otoimmün cevap geliştiği, yani 30 civarında otoimmün hastalık olduğu bilinmektedir. Bu hastalıklardan bazıları organ spesifik (Hashimato Tiroiditi gibi) karakterde iken, bazıları sistemik tutulumla seyretmektedir (SLE gibi). Otoimmün cevabın, sadece 30 kadar temel proteini hedef almasının sebebi bilinmemekle birlikte, hatalı apoptoz veya aberan fagositoz sonucu ortaya çıkan oto antijenlerin, immün sistemi devamlı olarak uyarıp harekete geçirdiği düşünülmektedir. 

Ön planda, nükleer elemanlara karşı gelişen otoantikorlara, anti nükleer antikorlar (ANA); sitoplazmik (hücrenin çekirdek zarıyla hücre zarı arasındaki bölüme ilişkin) elemanlara karşı gelişenlere, anti sitoplazmik antikorlar (ACA); membranöz (zarımsı yapı) ögelerine karşı gelişenlere ise, anti membran antikorlar (AMA) veya antifosfolipit antikorlar (APA) denmektedir.

ANA pozitifliği dendiğinde, tüm ANA spektrumunu kapsayan genel bir pozitiflik söz konusudur. ANA spektrumundaki farklı otoantikor tiplerinin tek tek tayinleri de mümkündür.

Otoimmün hastalıklar konakçının self antijenlerine karşı immün yanıtları sonucu oluşur. Otoimmünite birçok faktörler, moleküller, hücresel yolaklar ve olaylarla tetiklenir. Otoimmün yanıt ve hastalıkların en önemli tetikleyicisi enfeksiyona neden olan mikrobik antijenlerdir. 

Konakçı (asalak) proteinleri ile mikrobik proteinlerin dizi benzerlikleri (moleküler benzerlik) otoimmün yanıtı ve hastalıkları oluşturabilmektedir. Değişmiş konakçı proteinleri, protein mutasyonları, değişmiş protein oluşumları, proteinlerdeki posttranslasyonal modifikasyonlar, kovalent modifikasyonlar, proteinlerin enzimlerle işlenmesi, denatüre proteinler, apopitozis, proteaosomlar, nukleosomlar otoimmün yanıtı tetikleyebilir. 

Otoimmün yanıtın bazı HLA alleli/allelleriyle birlikteliği otoimmüniteye yatkınlık açısından önemlidir. Ayrıca CTLA-4 (sitotoksik T lenfosit assosiye antijen-4) geni, PTPN22 (protein tirozin fosfat nonreseptör tip 22), PDCD1, FCRL3, SUMO4, CD25, PAD14, SLC22A4, TNF-α ve FOXP3 gibi HLA dışındaki genlerle otoimmün hastalıkların birlikteliği rapor edilmiştir. 

Otoimmün hastalıkların serolojik belirteci ise hücre içi ve dışı moleküllere karşı mevcut dolaşan oto antikorlardır. Kendi moleküllerine karşı (öz antijenlere) reaksiyon veren antikorlar sağlıklı insanlarda bulunabilir ve bunlar doğal antikorlar veya otoantikorlar olarak adlandırılırlar. Doğal antikorların büyük bölümü değişime uğramamış V(D)J genleriyle kodlanan IgM sınıfında, birbiriyle ilişkisiz antijenleri orta derecede affinite ile bağlayabilen polireaktif özelliktedirler, doğal mono-reaktif antikorlar da mevcuttur. Doğal IgM antikorları hücrelerin, dokuların, bakteri ve virüslerin yüzeyindeki tekrarlayan antijenlere karşı yüksek bağlanma aviditesi gösterir. Bu antikorlar düşük titrelerde saptanabilirler, kompleman bağlamazlar ve hastalıklarla ilişkileri yoktur. Doğal antikorlar infeksiyonlara karşı ilk savunma hattıdır; bakteriler, virüsler, mantarlar gibi dış kaynaklı antijenlere bağlanarak muhtemelen temizlik işlevi gördükleri gibi kendi antijenlerine karşı (örn. nükleik asitler, fosfolipidler, eritrositler, serum proteinleri, hücresel yapılar, insülin veya tiroglobulin gibi) oluşabilirler. 

Patojenik otoantikorlar, doğal antikorlardan farklı olarak yüksek affiniteli ve somatik olarak mutasyona uğramış IgG sınıfındadırlar. Mutasyona uğramamış doğal otoantikorları kalıp olarak kullanan patojenik otoantikorlar somatik hipermutasyon ve sınıf değişimi neticesinde oluşabilirler. Patojenik otoantikorların üretimi öz antijenlere karşı toleransın bozulmasının önemli bir işaretidir. İnsanlardaki genetik çalışmalar, otoimmün hastalıkların, çevresel faktörlerin etkisiyle çok sayıdaki genetik değişimler sonucunda ortaya çıktığını göstermektedir. Farelerde çok sayıda proteinin fonksiyon kaybı veya yetersizliği apopitotik hücrelerin ortadan kaldırılmalarını olumsuz etkileyerek Lupus benzeri hastalıklara yol açtığı gösterilmiştir.

BAŞLICA OTOİMMÜN HASTALIKLAR

ADDİSON

Genetik mutasyon: HLADQA1*0501 haplotipi, CTLA-4 geni

Otoantikorlar: Adrenokortikal antikorlar, Anti TPO

AKKİZ İMMÜN YETMEZLİK SENDROMU

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

AKUT İNTERSTİSYEL NEFRİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor), Jo-1

APLASTİK ANEMİ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

ARTRALJİ 

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

ATRİYAL MİKSOMA

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

BEHÇET (ßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANA (Antinükleer Antikor), ASMA (Anti-Smooth Muscle antikor / Anti düz kas antikoru), ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor) ANCA’lar, nötrofillerin granülleri içinde bulunan enzimlere karşı oluşan otoantikorlardır. İki temel tipi bilinir; sitoplazmik türü (c-ANCA) ve peri nükleer (periferik) türü (p-ANCA). c-ANCA, azurofil granüllerin yapısında bulunan bir serin proteaz olan proteinaz-3’e (PR3) karşı meydana gelen oto antikorlarla %90 oranında beraberdir ve Wegener Granulomatozuna spesifiktir. p-ANCA ise %80-90 miyeloperoksidaza karşıdır ve MPOANCA olarak da tanımlanır. Mikroskobik poliarteritis, klasik panarteritis nodosa, idiyopatik glomerulonefritis, Churgtrauss sendromu, kronik poliarteritis, Ülseratif kolit, Crohn hastalığında pozitifleşir ancak spesifik değildir. Behçet’te c-ANCA pozitifliği saptanan vaka takdimleri vardır. Ancak, ANCA pozitifliğini bildiren bazı çalışmalarda, bu hastaların kliniğine genellikle glomerülonefritin eşlik ettiği görülmektedir.

CHURG-STRAUSS SENDROMU 

Küçük-orta çaplı damarların vasküliti (damar yangısı) olarak bilinen bir hastalıktır. Churg Strauss sendromu olan hastaların bünyeleri alerjiktir. Bu has­taların öykülerinde astım, alerjik rinit ve benzeri durumlar sıklıkla mevcuttur. As­tım, ChurgStrauss sendromunun diğer da­mar iltihabıyla giden hastalıklardan ayrımında önemli bir bulgudur. Diğer belirti ve bulgular, etkilenen doku ve organ sistemi­ne göre kendini gösterir. Deri döküntüleri, sinirleri besleyen damarların zedelenmesi­ne bağlı kol ve bacaklarda kuvvet kaybı, uyuşma ve karıncalanma sık görülen belirti ve bulgulardır. Mide, bağırsak sisteminin etkilenmesine bağlı; karın ağrısı, ishal ve kanama gelişebilir. Kalp tutulumu, hastalı­ğın seyrini belirlemede en önemli organ­dır. Kalp yetmezliği, koroner (kalp kasları­nı besleyen damarlar) damar tutulumuna bağlı kalp krizi görülebilir. İdrarda kan gö­rülmesi, tetkiklerde idrardan protein kaça­ğı böbrek tutulumunun göstergeleridir. Gözün ön ve arka tabakası bu hastalıktan etkilenebilir.

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

CROHN (KRON) (ß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

Etkilenen organlar: Ağız, Özafagus, Mide, Bağırsaklar, Anüs

ÇÖLYAK  (ßß)

Antijenler: Peptitler, Gliadin, Endomisyum & Transglutaminaz enzimi

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: Anti Gliadin, Anti Endomisyum: IgA, IgG

Etkilenen organlar: Özafagus, Bağırsaklar, Karaciğer

DERMATOMİYOZİT (DM) – POLİMİYOZİT (PM)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANA (Antinükleer Antikor), Anti-nRNP, Jo-1

DEV HÜCRELİ ARTERİT (TEMPORAL ARTERİT)

Dev hücreli arterit veya temporal arterit, spesifik olarak başa, gözlere ve optik sinirlere kan taşıyan damarların, özellikle temporal arterin enflamasyonudur (iltihaplanması). Optik sinirlere giden kan akışını tıkayıp, görme kaybı oluşmasına neden olabilir. Ayrıca vücudun diğer bölümlerine yayılabilir. Oluşabilecek semptomlardan bazıları: Baş ağrısı, görme bozuklukları - çift görme, bulanık görme gibi, baş bölgesinde hassasiyet (duyarlılık), yorgunluk ve sersemlik, depresyon, kilo kaybı, iştahsızlık, çene spazmı, terleme, öksürük, kas ağrısı

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

DİFFÜZ EOZİNOFİLİK FASİLİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

ENFEKSİYÖZ MONONÜKLEOZ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANA (Antinükleer Antikor)

ERİŞKİN STİLL HASTALIĞI

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

ERİTEMA NODOZUM

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

GBS (GUİLLAİN BARRE SENDROMU)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

GOODPASTURE SENDROMU

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

GUİLLAİN BARRE SENDROMU (GBS)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

HASHİMOTO TİRODİTİ (ßßß)

Antijenler: Tiroid Peroksidaz (TPO) kimyasalı, Troglobulin proteini

Genetik mutasyon: CTLA-4 geni, Protein Tirozin Fosfataz (PTPN)-22

Otoantikorlar: Anti TPO, Anti TG

Etkilenen organlar: Tiroid Bezi

Birlikte bulunabilen hastalıklar: Romatoid Artrit, Addison, Tip-1 Diyabet, Pernisyöz Anemi, Çölyak, Dermatit Herpetiform, Miyasteni Gravis, SLE, Sistemik Skleroz, Vitiligo

HENOCH-SCÖNLEİN PURPURASI

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

HİPERHİDROZ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

IgA NEFROPATİSİ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

İnsülin Direncine bağlı TİP 2 DİYABET (ßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

İNTERSTİSYEL AKCİĞER HASTALIĞI

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: Jo-1

JÜVENİL ROMATOD ARTRİT (JRA)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

KANSER (ßßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

KAWASAKİ HASTALIĞI 

İlk olarak, ateş, deri döküntüleri, konjüktivit (gözlerde kanlanma), enantem (boğaz ve ağız mukozasında kızarıklık), ellerde ve ayaklarda şişme, büyümüş lenf nodlariyla gelen bir çocukta ‘Mukokutanöz lenf nodu sendromu’ olarak tanınmıştır. Birkaç yıl sonra koroner arter anevrizması (kalp damarlarının genişlemesi ) gibi komplikasyonları bildirilmiştir.

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

KRİYOGLOBÜLİNEMİ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

KRONİK AKTİF HEPATİT (ß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: Anti-Mitokondriyal antikor (AMA), Liver kidney Mikrozomal antikor (LKM), ANA (Antinükleer Antikor), RF (Romatoid Faktör)

LENFOMA (ßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

LEPRA

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

LÖSEMİ (ßßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

LYME

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

MİKROSKOBİK POLİANJİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

MİKSÖDEM

Erişkin kimselerde, tiroit hormonunun yetersizliğine bağlı olarak ortaya çıkan hastalık tablosudur. Tiroit bezinin kendiliğinden küçülmesi, iltihaplanması, guatr, tiroit bezinin normal yerinden başka bir yerde bulunması, tiroit ameliyatlarında tiroit dokusunun fazlaca alınmış olması, radyoaktif iyot tedavisi ve bazı ilaçların kullanılması bu hastalığa yol açabilir

Düşünme yavaşlığı, tepkisizlik, eve kapanma, hissi duyguların azalması, duyarsızlık, hastanın kendi durumuna da ilgisizliği, üşüme, yeni başlayan inatçı kabızlık, vücut sıcaklığının azalması, nabzın yavaşlaması, terlemede azalma, deri renginin sarı ve soluk olması, derinin kuruluğu ve pütürlü oluşu, göz kapakları, dil, dudak ve ellerde şişme, ses kalınlaşması ve kısıklığı, konuşma güçlüğü, saç ve tırnakların kuru olması ve kolay kırılması, saç dökülmesi, kaş dökülmesi, adetlerde kesilme, vücutta şişme, vücut boşluklarında sıvı toplanması, kansızlık, kan yağlarında yükselme, kas krampları ve sertleşmeleri gibi çeşitli belirti ve bulgular söz konusudur.

Genetik mutasyon: CTLA-4 geni, CD40 geni, Protein tirozin fosfataz (PTPN)-22

Otoantikorlar: Anti TPO (Tiroid Peroksidaz (TPO) antijeni, tiroid dokusu içinde bulunan, T3 ve T4 üretiminde görev alan, aynı zamanda dış etkilere karşı savunmaya katılan kimyasaldır.), Anti Troglobulin (AntiTg) (Troglobulin proteini sentezleyen hücrelerin yıkımı – Troglobulin proteini de T3 ve T4 hormonlarını üretir.), Anti TSH-R (blokan tip), Adrenokortikal antikorlar, Tubulin, Calmodulin

MULTİPL MİYELOM (ßßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

MULTİPL SKLEROZ (MS) (ßßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANA (Antinükleer Antikor)

OVERLAP (ANDİFERANSİYE BAĞDOKU HASTALIĞI)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

PANNİKÜLİT (WEBER CHRİSTİAN)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

POLİARTERİTİS NODOZA

Çeşitli organların küçük ve orta çapta damarlarının nekrozitan arteriti (damar iltihabı) ile karakterize bir immün kompleks hastalığıdır. Hastalık yaşlılarda ve erkeklerde daha çok görülür. 

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

POLİKONDRİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

POLİMİYALJİ ROMATİKA

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

POLİNÖROPATİ (ß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

POSTSTREPTOKOKSİK GLOMERÜLONEFRİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

PRİMER BİLİYER SİROZ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: Anti-Mitokondriyal antikor (AMA), Liver kidney Mikrozomal antikor (LKM), Sentromer Patern ANA

PRİMER SKLEROZAN KOLANJİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

RETİNAL VASKÜLİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ASMA (Anti-Smooth Muscle antikor / Anti düz kas antikoru)

ROMATOİD ARTRİT (RA) (ßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor), ANA (Antinükleer Antikor), RF (Romatoid Faktör), Anti CCP: Romatoid Artritte Romatoid Faktörün yüksek duyarlılık ve düşük özgüllüğüne karşı anti-CCP antikorlarının duyarlılıkları %40- 70 gibi düşük değerlerde iken özgüllüğü %98’dir. Anti-CCP antikor titresi artan andiferansiye artritlerin yaklaşık %90’nında 3 yıl içinde Romatoid Artrit gelişebilmektedir.

SARKOİDOZ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: RF (Romatoid Faktör)

SJÖGREN SENDROMU (ß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: Anti-Mitokondriyal antikor (AMA), ANA (Antinükleer Antikor), Anti-La (SS-B), RF (Romatoid Faktör)

SKLERODERMA (ß)

Akro Skleroz (Crest Sendromu)

Kutanöz (Deri İle İlgili) Skleroderma

Sistemik Skleroderma

Kalsinoz: Kalsiyum tuzlarının dokularda anormal derecede birikmesiyle belirgin patolojik değişim - X-ışını ile tespit edilebilir bağ dokuları içinde oluşan kireçlenmedir. Bunlar genellikle parmaklar, eller, yüz, gövde, dirsek ve diz üstündeki cilt üzerinde bulunur. Lezyonlar kurcalanırsa ağrılı ülserler ortaya çıkabilir.

Reynaud Fenomeni: Ellerde veya ayaklarda soğukluk ve mavileşme

Özafagus (Yemek Borusu) Disfonksiyonu

Sklerodaktili: Deri katmanları içinde aşırı kolajen birikiminden kaynaklanan el ve parmakları çevreleyen derinin sertleşmesi

Telenjiektazi: Kılcal damarların genişlemesi nedeniyle ellerde ve yüzde küçük kırmızı lekeler görülür. Bu noktalar ağrılı olmasa da kozmetik sorunlar yaratabilir.

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANA (Antinükleer Antikor), Anti-nRNP, Nükleolar Patern ANA, Scl-70, RF (Romatoid Faktör)

SKLEROZAN KOLANJİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

SLE (SİSTEMİK LUPUS ERİTEMATOZUS) (ß)

Sistemik LE

Diskoid LE

Subakut LE

Neonatal LE

LE Subtiplerinin Overlapı

Diğer Bağdoku Hastalıklarıyla Overlap

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor), ANA (Antinükleer Antikor), Anti-DsDNA, Anti-Sm, Anti-nRNP, Anti-Ro (SS-A), Anti-histon, RF (Romatoid Faktör), Anti-fosfolipit, Lupus Antikoagülan - Amerika Birleşik Devletleri ordu mensuplarında yapılan çok uzun süreli bir araştırmada SLE klinik tablosu gösteren 132 hastanın, tanı konmadan 10 sene öncesinde %78’inde ANA, %47’sinde SSA pozitifliği, 2,5 yıl öncesinde %55’inde anti-dsDNA pozitifliği, aylar öncesinde ise anti-Sm (%32) ve anti-RNP (%26) pozitifliği bulunmuştur. Otoantikor pozitiflikleri, otoimmün hastalık tanısı konmadan yıllar önce de var olabilmektedir. - Hamile bayanlarda Ro(SSA), ve La(SSB) otoantikor mevcut ise, bu antikorlar plasentaya geçerek Neonatal Lupus Sendrom riskini artmaktadır. Neonatal Lupus Sendromu birçok organı, başta kalp olmak üzere cilt, karaciğer gibi farklı organları etkiler. Santral sinir sistemi tutulumu olan SLE’li hastalarda ribozomal P protein veya NR2 glutamat reseptörüne karşı antikorlar daha sıklıkla rastlanılmaktadır.

SUBAKUT BAKTERİYEL ENDOKARDİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor), RF (Romatoid Faktör)

TAKAYASU ARTERİTİ 

TA kronik (süreğen) bir hastalıktır. Kalpten çıkan ve tüm vücuda kanı taşıyan en büyük atardamar olan aorta ve onun ana dallarında damar duvarında iltihaplanma görülür. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde kalpten çıkan ana atardamar olan aorta ve ana dallarının duvarında iltihaplanmalar sonucu damarlarda daralma, tıkanma, delinme gelişebilir. Buna bağlı olarak örneğin kola veya bacağa giden büyük atardamarlarda iltihaplanma gelişmiş ise o kolda nabız zayıf alınır veya hiç alınamayabilir. O bölgeye giden kan akımı azalacağından beslenme azlığına bağlı soğukluk, güçsüzlük, hareketle gelen ağrı olabilir. Tansiyon ölçümleri sırasında bir veya her iki kolda tansiyon hiç alınamayabilir veya diğer kola göre düşük olarak alınabilir. Hasta bazen bir veya her iki kolunda nabzının alınmadığını ya da zayıf alındığını kendisi de fark edebilir. Bazen beyine giden damarlar etkilenir. Yine kanlanmadaki azlığa bağlı olarak hastada baş ağrısı, baş dönmesi, nöbetler, bayılma ve ilerleyen dönemlerde görme değişiklikleri şeklinde belirti verebilir. Boyundaki atardamarlar etkilenirse hastalığın aktif dönemlerinde etkilenen bölgede belirgin hassasiyet (ağrı) saptanabilir. Böbreklere giden atardamarlar etkilenebilir ve bu durum hastada erken dönemde tansiyon yüksekliği şeklinde ortaya çıkabilir. İlerleyen dönemde ise böbrek (ler) zarar görebilir. Kalpten akciğere kirli kanı gönderen büyük atardamar etkilenebilir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, kan tükürme şeklinde kendini gösterebilir. Genellikle damarlardaki daralma ve tıkanmaların zararlı etkisi yeni gelişen damarlanmalar ile önlenir, fakat bazen ileri derecede etkilenmelerde kol ve bacaklarda beslenme azlığına bağlı yaralar gelişebilir. Hastaların hemen hemen yarısında eklem-kas ağrıları olabilir. Genellikle geçicidir. Tipik eklem iltihabı nadirdir. Nadiren bacaklarda ağrılı-kızarık şişlikler, iltihaplı yaralar gelişebilir. Bağırsaklara giden damarlar etkilendiğinde ishal, mide-barsak sisteminden kanama şeklinde belirti verebilir. Kalp damarlarını etkileyerek kalbin beslenmesini bozabilir. Erken dönemde göğüs ağrısı şeklinde bulgu verebilir. Nadiren kalp krizine neden olabilir.

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

TİP 1 DİYABET (ßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: Anti TPO, Adacık Hücre Sitoplazması Otoantikorları (ICA), İnsülin Otoantikorları (IAA), Glutamik Asit Dekarboksilaz Otoantikorları (GADA)

TROMBOZ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: Antifosfolipit antikorlar (APA): Kandaki pıhtılaşma faktörleriyle reaksiyona girerek kan damarları içinde kan pıhtılarının oluşmasına (tromboz) yol açar. Hamile kadınların, hamileliklerinin ikinci veya üçüncü aylarında düşük yapmalarına neden olur.

TÜBERKÜLOZ

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: RF (Romatoid Faktör)

ÜLSERATİF KOLİT (ßßß)

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ANCA (Anti-Nötrofil Sitoplazmik Antikor)

Etkilenen organlar: İnen Kolon

ÜVEİT

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar: ASMA (Anti-Smooth Muscle antikor / Anti düz kas antikoru)

VASKULİT

Vaskülit, kan damarının duvarında oluşan iltihaplanma anlamına gelir. Vücut kan damarı içindeki yabancı bir maddeye sıcaklık artışı, şişme, kızarıklık gibi reaksiyonlar gösterir. Vaskülit bakteriyel enfeksiyonların sonucunda oluşabilir. Damar yapısındaki sorunlardan kaynaklanan hastalıklarda ve antikorların vücudun kendi dokularına saldırmasıyla ortaya çıkan bağışıklık sistemi hastalıklarında vaskülite sıkça rastlanır. Ayrıca Hepatit B, grip aşıları, bel soğukluğu, AIDS gibi farklı enfeksiyonların da vaskülit oluşturabildiği biliniyor. Vaskülit damarda kan akımını bozduğundan kol ve bacaklar, beyin, böbrek ve kalp gibi organlar zarar görebilir, fonksiyon kaybı yaşanabilir. Ayrıca enfeksiyon tedavisi için verilen bazı ilaçların yan etkisi olarak ortaya çıkar ve bu etkiye sahip birkaç ilaç bir arada alındığında vaskülit hastalığı hızlanarak ilerleyebilir. Vaskülitlerin ortaya çıkış nedenleri çok çeşitli ve karmaşıktır. Bu rahatsızlık bir hastada birden fazla hastalığın sonucu olabilir. Bu nedenle her vakada sebebi bulunamayabilir.

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

WEGENER GRANÜLOMATOZU 

Özellikle cidarları kas tabakası ile çevrili küçük ve orta boy atardamarların hastalığıdır. Üst ve alt solunum yollarında granulamatöz vaskülit ve böbreklerde nekrotizan glomerulonefrit şekillerinde görülür.

Genetik mutasyon:

Otoantikorlar:

ZEHİRLİ GUATR (Basedow – Graves) (ßßß)

Antijenler: Tiroid Peroksidaz (TPO) kimyasalı, Troglobulin proteini, TSH reseptörleri

Genetik mutasyon: CTLA-4 geni, Protein Tirozin Fosfataz (PTPN)-22, HLADQA1*0501 haplotipi, HLA-DR3, CD40 geni

Otoantikorlar: Anti TPO, Anti TG, Anti TSH-R (TRAB)

Birlikte bulunabilen hastalıklar: ROMATOİD ARTRİT, Addison, Tip-1 Diyabet, Pernisyöz Anemi, Çölyak, Dermatit Herpetiform, Miyasteni Gravis, SLE, Sistemik Skleroz, Vitiligo

OTOANTİKORLAR VE GÖRÜLDÜĞÜ HASTALIKLAR

ANA pozitif olabilen durumlar:

-Sağlıklı birey (%5-15)
-Romatolojik hastalıklar

*SLE(%99)

*SS(%97)
*MCTD(%93)
*PM/DM(%78)
*Sjögren Send(%96)
-İlaca bağlı(Prokainamid, Hidralazin vb.)
-Karaciğer hastalıkları
-Hematolojik hastalıklar
-Kronik infeksiyonlar

Tarama esnasında ANA(+) bulunan sonuçların, ileri testlerle alt tanımlamalarının yapılması gerekmektedir (Tablo1).

Tablo1:Anti Nükleer Antikorların klinik korelasyonları

Tablo2:Sistemik kollajen doku hastalıklarında bazı antikorların görülme sıklığı(%)

Vaskülit/Nefrit Sendromları

ANCA(Anti Nötrofilik Sitoplazmik Antikor), nötrofil sitoplazmasında bulunan ve hücre lizisinde görev yapan çeşitli enzimlere karşı oluşan antikorlardır. Antikorların sitoplazmada yerleşimine göre, iki ana gruba ayrılır:

1-c-ANCA(sitoplazmik)

2-p-ANCA(perinükleer)

Anti GBM: Glomerul bazal membranında bulunan Tip IV’e karşı oluşan otoantikorlardır. Otoimmun glomerulonefrit ve Good Pasteur tanısında kullanılır. Good Pasture sendromunda, bu antikorlar alveolar bazal membran ile çapraz reaksiyon vermektedir. Anti GBM antikorları, normal populasyonda görülmez.

Çölyak Hastalığı

Çölyak hastalığı(gluten enteropatisi); çavdar, arpa ve yulafın içerdiği glutenin gliadin fraksiyonuna karşı, ince barsakta emilim aşamasında gösterilen bir aşırı duyarlılık hastalığıdır. Barsakta oluşan inflamasyon nedeniyle; ishal, zayıflık, kilo kaybı görülebilir. Ayrıca, anemi, sinirlilik, karın ağrısı gibi çok değişik semptomların görülmesi nedeniyle, tanı zorlaşabilmektedir. Hastalık yaşamın her evresinde başlayabilir, ancak en çok süt çocukluğu ve iki yaş civarında görülmektedir.
Dermatitis herpetiformis; gluten enteropatisi olan kişilerde ciltte görülen kaşıntılı, kabarcıklı lezyonlardır.
Hastalarda tanının hızlı konulması önemlidir. Çünkü tedavi olarak glutensiz diyet uygulaması, klinikte dramatik düzelme sağlar.
Tanıda; ince barsak biyopsisi ve otoantikorlar kullanılmaktadır.

Tanıda kullanılan otoantikorlar:

Anti Endomisyum Antikorları(EMA): IgA sınıfı antikorlardır. Endomisyuma ve gliadine karşı oluşurlar. Çölyak hastalarında %100, dermatitis herpetiformiste % 70 oranında görülürler. Glutensiz diyet ile titresi düşmekte veya negatifleşmektedirler. Gluten içeren diyete başlandığında, 2-3 ay içinde tekrar pozitifleşmektedirler.

Anti Gliadin Antikorlar(AGA): IgG ve IgA yapısındadırlar. IgA tipi antikorlar daha özgüldür. Ancak duyarlılıkları IgG’den düşük olduğundan birlikte çalışılmalıdır.

Anti Doku Transglutaminaz Antikoru(tTG, Anti tTG, Anti-HuTG): Ig G ve IgA tipinde antikorlardır. Çölyak hastalığında hücrenin normal fonksiyonunu engellemekte ve histopatolojik değişime neden olmaktadırlar.

Anti Retikülin Antikor: Çölyak hastalığı ve dermatitis herpetiformise özgün antikorlardır. Pozitif sonuçlar EMA ile kontrol edilmelidir.

İnflamatuvar Barsak Hastalıkları 

İnflamatuvar barsak hastalığı (İBH), barsakların kronik inflamasyonu ile giden genel bir tanımdır. Crohn hastalığı (CH) ve ülseratif kolit (ÜK), İBH’nın iki ana formudur. Erkek ve kadınlarda aynı sıklıkta görülür, genellikle 15-30 yaşlarda başlamaktadır.
Crohn hastalığı, genellikle ince barsağın alt bölümü ile kalın barsağı tutar ve inflamasyon doku derinliklerine ilerleyebilir. Ülseratif kolitte ise inflamasyon, kalın barsağın mukoza ve submukoza tabakalarını tutarak, yüzeyel seyreder.
CH ve ÜK’de klinik ve semptomlar birbirine çok benzediğinden ayırıcı tanı, oldukça güçtür. Hatta %15-20 hastanın tanısı konulamaz ve “belirsiz form” olarak adlandırılır.
Tanı için endoskopik, radyolojik, histolojik inceleme gereklidir. Bunlar zaman alan, invaziv testlerdir. Hızlı tanı koymak için serolojik testlerin önemi giderek artmaktadır. Bugüne kadar değişik serolojik markerlar tanımlanmasına karşın, 2 serolojik markerın tanısal değeri oldukça önemlidir. Bunlar ASCA(Saccharomyces Cerevisiae Antikoru) ve p-ANCA (perinükleer anti-nötrofil stoplazmik antikor)’antikorlarıdır.

p-ANCA, myeloperoksidaz aktivitesi gösterir. Fakat özel bir tip p-ANCA formalin ile fikse edildiğinde, bu görüntüyü kaybeder. Atipik p-ANCA olarak adlandırılan bu patern özellikle ÜK, sklerozan kolanjit ve otoimmun hepatit için karakteristiktir. ÜK hastalarının yaklaşık %60-80’i, Crohn hastalarının %5-10’unda atipik p-ANCA gözlenir. Atipik p-ANCA ÜK için %90 spesifiktir.

ASCA testi, kolay uygulanan ve tanıya yardımcı önemli bir testtir. Özellikle pediatrik hastalarda noninvaziv olması değerini artırmaktadır. Crohn hastalarında, %50-80 ASCA IgG ve %35-50 ASCA IgA pozitifliği bulunmaktadır. Bu oran ÜK’de %2-14, sağlıklı kontrollerde ise %1-7’dir. ASCA, CH için %88-92 spesifiktir.

İBH tanısında, spesifikliği artırmak için p-ANCA ve ASCA birlikte değerlendirilmelidir.

Anti Fosfolipid Sendromu

Antifosfolipid antikorlar; çeşitli fosfolipid kombinasyonlar, fosfolipid bağlayan proteinler ve her ikisini hedef alan, farklı özellik ve afinitede geniş bir antikor ailesidir.

Antifosfolipid antikor alt grupları;

• Lupus antikoagülan antikorları(LA)
• Antikardiyolipin antikorları(ACA)
• Anti β2-glikoprotein antikorlarıdırlar.

Genel olarak, LA antikorları antifosfolipid sendrom için çok spesifik, antikardiyolipin antikorları ise çok sensitiftir. ACA; SLE, lupus benzeri hastalıklar, maligniteler, infeksiyonlar, ilaca bağlı lupus sendromları ve ileri yaşta görülebilir. Sınırda değerler ve sadece IgM pozitifliğinde testin tekrarlanması önerilmektedir. Antifosfolipid sendromu olan hastaların çoğunda, orta veya yüksek derecede IgG pozitifliği veya IgG ve IgM birlikte pozitifliği görülmektedir.

Antifosfolipid Sendromu Tanı Kriterleri

Klinik Serolojik

*Venöz tromboz *LA pozitifliği
*Arterial tromboz *ACA IgG pozitifliği
*Tekrarlayan fetal kayıp *ACA IgM pozitifliği
*Trombositopeni

Tanı için; en az bir klinik ve bir serolojik bulgu gereklidir. Serolojik test, 2 ay ara ile iki kez orta veya yüksek titrede pozitif olmalıdır.

Karaciğer Hastalıklarında Otoantikorlar 

AMA(Antimitokondriyal antikor): Primer bilier siroz tanısında belirleyicidir. Alt tipleri vardır.

M1: Lupus’da %50, SS ve Sjögren sendromunda %5-15

M2: Primer bilier sirozda %96, SS’de %7-25 oranında pozitiftir.

LKM(Liver-kidney mikrozomal enzim): Tip 2 otoimmun hepatite(daha önce Lupoid hepatit, otoimmun kronik aktif hepatit olarak da adlandırılmıştır) özgüdür. Ayrıca, bu hastalar yüksek oranda organ spesifik otoantikorlar (tiroid, parietal hücreler ve Langerhans adacık hücrelerine karşı antikorlar) bulundurabilirler.

ASMA(Anti düz kas antikorları): Tip 2 otoimmun hepatitte ANA ile birlikte pozitifliği bulunur(ASMA pozitifliği %70-80, ANA pozitifliği %60). Hastaların %15-50’sinde başka otoimmun hastalıklar da bulunabilir. Ayrıca, primer bilier siroz, viral hepatit, kronik alkolik hepatitte düşük titrede (<1/80) pozitiflik saptanabilir.

Periferik Nöropatiler

Periferik sinirlerin tahribatına bağlı bozukluklardır. Sadece periferik sinirleri etkileyen veya vücudun diğer bölümlerini de etkileyen hastalık veya durumlardan kaynaklanabilir. Nöropatilerin çoğunda üç tür sinir lifinin tümü de farklı derecelerde olmak üzere etkilenir. Ancak bazı hastalıklar sadece bir veya iki türü kapsar ve buna “saf” veya “baskın şekilde” motor, duyusal veya otonomik nöropati denir.

Klinik, etkilenen sinirlerin türlerine ve bölgeye bağlı olarak değişmekle birlikte ilk belirtiler güçsüzlük, uyuşukluk ve ağrıdır. Etyolojide, sistemik metabolik hastalıklar, vitamin eksiklikleri, infeksiyonlar, mekanik sıkışma gibi çok değişik mekanizmalar rol alabilmektedir. Etyolojilerinin çok farklı olmasına rağmen, klinik belirtilerin benzer olması tanıda ciddi sıkıntılara ve tedavinin gecikmesine neden olmaktadır. Oysa etkene yönelik hızlı tedavi seçenekleri ile, kalıcı hale gelmemiş sinir hasarı geri döndürülebilmektedir. Patogenezinde antigangliozid antikorların muhtemel rolü olan otoimmun nöropatiler, IV Ig veya plazmaferez ile başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedirler. Guillain-Barre Sendromunu da içine alan bu grup hastalarda, en az bir tip antigangliozid antikor saptanmıştır. Bu antikorların araştırılması ile, kısa sürede ve invaziv testlere gerek olmadan tanı koyabilmek mümkün olmaktadır.

Organa Spesifik Çeşitli Hastalıklarda Saptanan Otoantikorlar

*:Tip 1 DM’da bu üç antikor birlikte bakıldığında en az birinin pozitif bulunma oranı

%95’in üzerine çıkmaktadır. Ayrıca bu testler Tip1 ve Tip 2 DM ayırıcı tanısında da

kullanılmaktadır.

Paraneoplastik Sendrom Testleri

Aquaporin 4 otoantikorları
İnflamatuar otoimmün bir hastalık olan Nöromiyelitis optika (NMO) SSS’nin akkiz demiyelinizan bir hastalığıdır ve optik sinirleri ve spinal kordu (transvers miyelit) tutar. NMO’da multiple sklerozda gözlenmeyen ve Aquaporin 4 adı verilen oldukça spesifik antikorlar bulunur. Aquaporin 4 proteini bir su kanal proteinidir ve SSS’de sıvı-elektrolit dengesinin düzenlenmesinde görev alır, astrositler tarafından sentezlenir. Aquaporin 4’e karşı oluşan antikorlar periferal plazma hücreleri tarafından üretilir ve SSS’de hedef antijen bağlandıktan son-ra lokal inflamatuar demiyelinasyon ve nekroza neden olur. Bazı hastalarda aquaporin 4 otoimmünitesi tümöre bağlı bir immün reaksiyon sonunda gelişmekte ve bu nedenle paraneoplastik sendrom testleri kapsamında değerlendirmeye alınmıştır. 

Beta-2-Mikroglobulin, Serum
Beta-2-Mikroglobulin (B2M) histokompatibilite antijeninin hafif zincir komponentini oluşturan düşük molekül ağırlıklı bir proteindir. Klas I MHC antijenlerinin integral bir parçasıdır ve tüm vücut sıvılarında bulunur. Artmış serum B2M böbrek hastalığı, romatoid artrit, sistemik lupus eritematozus, malign lenfoma, miyeloma, kadmiyum maruziyeti ve karaciğer ve böbrek transplantasyonunda bulunur. Azalmış serum B2M düzeyi hemodiyalizde gözlenir. B2M düzeylerinin takibi HIV infekte bireylerde hastalığın AIDS, lösemi ve lenfomaya progresyonunun gösterilmesinde bağımsız bir belirteçtir. 

Beta-2-Mikroglobulin, İdrar
Beta-2 Mikroglobulin (B2M) histokompatibilite antijeninin hafif zincir kompo-nentini oluşturan düşük molekül ağırlıklı bir proteindir. Tüm nükleuslu hücre tipleri tarafından sentezlenir. Klas I MHC antijenlerinin integral bir parçasıdır ve tüm vücut sıvılarında bulunur. B2M böbreğin glomerüllerinden filtre olur ve sonra proksimal tübüllerden reabsorbe olarak katabolize edilir. Normal hastalarda sadece eser miktarlarda idrarda B2M bulunur. Artmış idrar B2M tübülo-interstisiyel bozukluklarda görülür. Ayrıca kadmiyum  maruziyeti,  egzersiz  ve  ateş  durumlarında  da  idrar  B2M’i  artabilir. 

İdrar toplama
Beta-2-Mikroglobülin asit idrarda anstabildir. Hasta idrara çıkmalı ve bir bardak su içerek bir saat içinde idrar örneği alınmalıdır. İdrar pH’sı 1 M NaOH ile süratle  6-8  arasına  getirilmelidir.  Örnekler  14  gün  2-8°C’de  saklanabilir. 

Paraneoplastik Sendrom Testleri
C-Reaktif Protein (CRP) (İnflamasyon)
İnfeksiyonlar, inflamatuar hastalıklar ve malign neoplazmlar gibi doku hasarına yol açan biçok olay başlıca akut faz cevabı oluşturan c-reaktif protein (CRP) ve diğer akut reaktanlarla (örneğin AAT, C3, C4, haptoglobin) ilişkilidir. CRP cevabı sıklıkla ateş gibi klinik belirtilerden önce ortaya çıkar. Normal sağlıklı bireylerde CRP 5 mg/L üst sınır olmak üzere eser miktarda bulunan bir proteindir. Akut faz cevabı başladıktan sonra serum CRP konsantrasyonu süratle ve yaygın bir şekilde artar. Normal değerin binlerce kat üstü değerler miyokard infarktüsü, major travma, cerrahi veya malign neoplazm gibi aşırı uyarıyla ilişkilidir. 

Kappa ve Lambda Haff Zincir, 24 saatlik idrarda, Kantitatif
Multiple miyelomalı hastaların yaklaşık %50’si idrarda serbest hafif zincir ekskrete eder. Bu hastaların yaklaşık yarısı sadece hafif zincirleri ekskrete eder; diğer yarısı ise serbest hafif zincirleri ve buna karşılık gelen intakt immünoglobülinleri ekskrete eder. Hafif zincir ekskresyonu kabaca tümör büyüklüğü ile orantılıdır ve tedavi takibinde yararlı olabilir. 

Kappa/Lambda Haff Zincirleri, Serum
İmmünoglobülin molekülleri immünoglobülin sınıfını belirleyen iki benzer ağır zincirden (Alfa, Delta, Epsilon, Gamma ve Mu) ve iki benzer hafif zincirden (Kappa ve Lambda) oluşmuştur. Her bir hafif zincir kovalent bağla ağır zincire bağlıdır ve iki ağır zincir kovalent bağla hinge bölgesinden birbirine bağlanır. Sağlıklı bireylerde, serumda hafif zincirlerin çoğu bu formda, ağır zincire bağlı halde bulunur. Bununla beraber, düşük düzeylerde serbest hafif zincir normal bireylerin serumunda, plazma hücreleri tarafından aşırı üretim ve sekresyona bağlı olarak bulunur. Her iki hafif zincirin de moleküler ağırlığı 22.5 kDa’dur, serum kappa hafif zinciri başlıca monomer olarak ve lambda hafif zinciri biri-birine kovalent bağlı bir dimer halinde bulunduğu için molekül ağırlığı 45 kDa’dur. Bu durum kappa ve lambda hafif zincirlerinin farklı glomerüler filtrasyon hızlarına yol açmakta ve serumda kappa serbest hafif zincir/lambda serbest hafif zincir oranının 0.625 olmasını açıklamaktadır. Bağlı kappa/lambda oranı 2.0’dır. Monoklonal serbest hafif zincirin artmış serum düzeyleri malign plazma hücre proliferasyonu (örn, multiple myeloma), amiloidoz ve hafif zincir birikim hastalığı ile ilişkilidir. Poliklonal serbest hafif zincirin artmış serum düzeyleri sistemik lupus eritematozus gibi otoimmün hastalıklarla ilişkilidir.

Monoklonal Gammopatiler, Serum
Bir paraprotein varlığı multiple miyeloma, primer amiloidoz, benign monoklonal gammopatiler (MGUS), Waldenstrom makroglobülinemi veya diğer lenfoproliferatif hastalıkların göstergesidir. Total serum proteni, beta ve gama globulin ve kantitatif immünoglobülin kosantrasyonlarının tümü normal olsa bile bir paraprotein bulunabilir. 

Nöron-Spesifk Enolaz (NSE)
Artmış serum NSE düzeyleri küçük hücreli primer akciğer kanserli hastalarda rapor edilmiştir. Nöroblastomalı hastalarda da yüksek NSE düzeyleri bulunabilir. Serum NSE bu tür kanser hastalarında tümörün rekürrensi veya progresyonunu izlemede kullanılabilir. Serum NSE’nin günlük seri ölçümleri komatöz hastalarda nöronal hasarı belirlemede kullanılabilir. Komatöz hastalarda kardiyopulmoner resüssitasyon sonrası 24 ve 48. saatlerde yüksek NSE düzeyleri kötü akıbetle ilişkilidir. Hemoliz yalancı pozitif sonuçlara neden olabilir. 

Nöronal Nükleer (Hu) Otoantikorları, Serum
SSS paraneoplastik sendromlar (kanserin uzak bir etkisi olarak oluşan nörolojik bozukluklar) genellikle otoimmün bir olayın sonucu olduğu düşünülür ve tümör dokusunda eksprese olan antijenlere karşı oluşan otoantikorlar santral sinir sis-teminin benzer antijenlerine karşı reaksiyona girerler. Nöronal nükleer otoantikorlar (Tip 1 ANNA; Hu otoantikorları) subakut duyu nöropatisi, paraneoplastik ensefalomiyelit ve paraneplastik serebellar dejenerasyon dahil bir kısım paraneoplastik sendromlarda bulunur ve küçük hücreli akciğer kanseriyle ilişkilidir. 

Nöronal Nükleer (Hu) Otoantikorları, CSF
SSS paraneoplastik sendromlar (kanserin uzak bir etkisi olarak oluşan nörolojik bozukluklar) genellikle otoimmün bir olayın sonucu olduğu düşünülür ve tümör dokusunda eksprese olan antijenlere karşı oluşan otoantikorlar santral sinir sisteminin benzer antijenlerine karşı reaksiyona girerler. Nöronal nükleer otoantikorlar (Tip 1 ANNA; Hu otoantikorları) subakut duyu nöropatisi, paraneoplastik ensefalomiyelit ve paraneoplastik serebellar dejenerasyon da-hil bir kısım paraneoplastik sendromlarda bulunur ve küçük hücreli akciğer kanseriyle ilişkilidir. 

Nöronal Nükleer (Ri) Otoantikorları, Serum
Tip 2 nöronal nükleer (Ri) otoantikorlar opsoklonus/miyoklonus sendromuyla ilişkilidir ve sıklıkla göğüs kanseri, küçük hücreli akciğer kanseri ve jinekolojik kanser vakalarında görülür.

Nöronal Nükleer (Ri) Otoantikorları, CSF
Tip 2 nöronal nükleer (Ri) otoantikorlar opsoklonus/miyoklonus sendromuyla ilişkilidir ve sıklıkla göğüs kanseri, küçük hücreli akciğer kanseri ve jinekolojik kanser vakalarında görülür. 

Protein Elektroforezi (PEP), CSF
Menenjit, tüberküloz, beyin apsesi, meningovasküler sifiliz, CVA, neoplastik hastalıklar, multiple skleroz ve nörolojik hastaşığa neden olan diğer dejeneratif olaylarda yararlıdır. 

Purkinje Cell Sitoplazmik (Yo) Otoantikorlar
Paraneoplastik serebellar dejenerasyonda (PSD) serebellar Purkinje hücrelerinin yaygın kaybı sıklıkla altta yatan gizli bir neoplazmayı gösterir. PSD en sık hızlı başlayan ataksi, dizartri veya nistagmusu olan postmenopozal kadınlarda gözlenir. PSD’li ve tip 1 Purkinje hücre (Yo) otoantikorlu kadınlarda ilişkili malignansi en sık jinekolojik (özellikle ovaryan) veya göğüs kanseridir. 

Purkinje Cell Sitoplazmik (Yo) Otoantikorlar, CSF
Paraneoplastik serebellar dejenerasyonda (PSD) serebellar Purkinje hücrelerinin yaygın kaybı sıklıkla altta yatan gizli bir neoplazmayı gösterir. PSD en sık hızlı başlayan ataksi, dizartri veya nistagmusu olan postmenopozal kadınlarda gözlenir. PSD’li ve tip 1 Purkinje hücre (Yo) otoantikorlu kadınlarda ilişkili malignansi en sık jinekolojik (özellikle ovaryan) veya göğüs kanseridir.